ادرلزی؛ آوای ضیافت کولی‌ها

اِدِرلِزی (Ederlezi) جشنی است که کولی‌های روما (کولی‌های منطقه بالکان و آناتولی ترکیه) هر ساله در فصل بهار برگزار می‌کنند. نام این جشن ریشه در واژه ترکی هیدیراِلِز (Hıdırellez) دارد که در واقع ترکیب نام‌های «خضر» و «الیاس» است و به روزی اشاره می‌کند که این دو پیامبر با نوشیدن آب حیات عمری جاودانه یافتند. اگر از پیشینه‌ی مذهبی این جشن بگذریم، ادرلزی را باید یک جشن بهاره دانست که کولی‌ها با موسیقی، رقص و شادی، آغاز دوباره زندگی را جشن می‌گیرند.
اما شهرت ادرلزی، نه به خاطر این جشن‌ها، بلکه به خاطر ترانه‌ای با همین نام است؛ ترانه‌ی فولک کولیان روما که ترانه‌ی اختصاصی این جشن است. این ترانه اولین بار با فیلم «زمانه کولی‌ها» (Time of the Gypsies) ساخته امیر کوستوریتسا (Emir Kusturica) با آهنگسازی گوران برگوویچ (Goran Bregović) و صدای واسکا یانکوفسکا (Vaska Jankovska) به شهرت بین‌المللی رسید. بعد از آن اجراهای بسیار زیادی از این ترانه در زبان‌های مختلف و با سازها و رنگ‌آمیزی متفاوت انجام شد.

Le Temps Des Gitans

بشنوید: Goran Bregović & Vaska Jankovska – Ederlezi

ملودی زیبا، قوی و تاثیرگذار این ترانه، به سرعت در بین هنرمندان ژانرهای مختلف طرفدار پیدا کرد. از یک گروه راک پرطرفدار یوگوسلاو گرفته تا گروه ایرانی مهر (Mehr Ensemble). در بین این آثار رنگارنگ و اکثرا ضعیف، یک اجرای بی‌نقص و سوزناک از این ملودی وجود دارد که گروه لهستانی کروک (Kroke) با همکاری نوازنده برجسته انگلیسی، نایجل کندی (Nigel Kennedy) در آلبوم (East Meets East (2003 منتشر کرده‌اند.
East Meets East

بشنوید: Nigel Kennedy & The Kroke Band – Ederlezi

اصل ترانه ادرلزی به زبان رومانی است، اما تقریبا در تمامی زبان‌های اروپای شرقی اشعاری مشابه اصل ترانه، ساخته و با ملودی ادرلزی اجرا شده‌اند. مفهوم این اشعار، به بهار، نو شدن طبیعت، جشن بهاره و رسومات آن، رقص و تنهایی اشاره دارد. در میان اجراهای بهتر این ترانه، بیشترین سهم از آن گوران برگوویچ است. برگوویچ که در اولین همکاریش با امیر کوستوریتسا و اولین تجربه‌اش در ساختن موسیقی فیلم، ترانه ادرلزی را به شهرت جهانی رساند، در سال‌های بعد اجراهای متفاوتی از این ترانه را در همکاریش با خواننده‌های مختلف ارائه کرد. همکاری برگوویچ با کایا (Kayah) خواننده لهستانی و سزن آکسو (Sezen Aksu) خواننده شهیر ترک، از این جمله است. به جز زبان‌های لهستانی و ترکی، برگوویچ این ترانه را به زبان یونانی نیز برد و آلکیستیس پروتوپسالتی (Alkistis Protopsalti) با صدای بی‌نظیر خود، ادرلزی را جاودانه‌تر کرد.

Alkistis Protopsalti & Goran Bregović

بشنوید: Alkistis Protopsalti & Goran Bregović – Toy Ai Giorgi (Ederlezi)


2 فکر می‌کنند “ادرلزی؛ آوای ضیافت کولی‌ها

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *